Als een van de belangrijkste figuren van de Franse schilderkunst van het late negentiende eeuw en de eerste helft van de twintigste neemt Pierre Bonnard een bijzondere plaats in tussen de impressionistische erfenis en de vrijmoedigheid van de moderne kunst. Als onovertroffen colorist en lid van de groep der Nabis wijdde hij zijn werk aan het licht, de kleur en het dagelijks leven, waarbij hij de meest intieme taferelen omvormde tot composities van grote chromatische rijkdom. Lange tijd bediscussieerd door de kritiek, geldt zijn kunst vandaag als een van de meest oorspronkelijke en meest vrije van zijn tijd, tegelijk diep geworteld in de werkelijkheid en gericht op de autonomie van de kleur.
Een loopbaan tussen rechten en schilderkunst
Geboren op 3 oktober 1867 in Fontenay-aux-Roses, in een ontwikkelde burgerlijke familie, volgt Pierre Bonnard eerst een rechtenstudie voordat hij zich volledig aan de schilderkunst wijdt. Deze dubbele vorming getuigt van een milieu waar kunst niet meteen als loopbaan werd beschouwd, maar waar cultuur en tekenen vanaf de kindertijd een natuurlijke plaats innamen.
Hij bezoekt de Académie Julian en vervolgens de École des Beaux-Arts in Parijs, waar hij verschillende jonge kunstenaars ontmoet die blijvend van belang zouden worden in zijn leven. Tijdens deze vormingsjaren bevestigt hij een voorliefde voor de soepele lijn en het gekleurde vlak, gevoed door de prentkunst en de opkomende affiche. In 1891 maakt zijn affiche France-Champagne hem bekend en illustreert ze reeds zijn gevoel voor arabesk en decoratieve compositie, een succes dat Toulouse-Lautrec niet ontging.
Deze eerste successen oriënteren Bonnard naar een kunst waarin de ezelschilderkunst in dialoog treedt met de grafische kunsten. Ver van het scheiden van de genres, ziet hij zijn werk al vroeg als een voortdurende verkenning van de verhoudingen tussen vorm, kleur en ruimte, een preoccupatie die hem nooit meer zou verlaten.
Bonnard en het avontuur van de Nabis
Tegen het begin van de jaren 1890 sluit Bonnard zich aan bij de groep der Nabis, naast Maurice Denis, Édouard Vuillard, Paul Sérusier en Ker-Xavier Roussel. Geïnspireerd door het voorbeeld van Gauguin en door de synthese van de vormen, zoeken deze jonge schilders de eenvoudige nabootsing van de natuur te overstijgen om de kleur, het ritme en de decoratieve dimensie van het werk voorrang te geven. De term « nabi » zelf, ontleend aan het Hebreeuws, verwijst naar de « profeten » van een vernieuwde kunst.
Gepassioneerd door Japanse prentkunst kreeg Bonnard van zijn kameraden de bijnaam de « zeer japonisante Nabi », vanwege de invloed van het japonisme op zijn kunst: onverwachte kadreringen, gekleurde vlakken, arabesken en samengeperste ruimtes. In deze periode beperkt hij zich niet tot het doek, maar verkent hij de lithografie, de illustratie, de kamerschermen en de decoratieve kunsten, in een geest van het opheffen van de grenzen tussen disciplines die kenmerkend is voor de beweging.
Met Vuillard in het bijzonder wordt Bonnard geassocieerd met het intimisme, die schilderkunst die aandachtig is voor interieurs, alledaagse gebaren en de gedempte sfeer van huizen. Deze aandacht voor het alledaagse, die bescheiden had kunnen lijken, wordt bij hem het uitgangspunt van een ambitieus picturaal onderzoek, waarin de schijnbare banaliteit van een tafereel zich laadt met een onverwachte visuele intensiteit.
De kleur, het licht en het dagelijks leven
Het werk van Bonnard voedt zich onvermoeibaar met de meest nabije werkelijkheid: interieurs, gedekte tafels, tuinen, geopende ramen en vertrouwde figuren. Hij schilderde zelden naar de natuur, maar werkte liever uit het geheugen, op basis van aantekeningen en schetsen, om niet de exacte verschijning van een tafereel weer te geven, maar de gekleurde sensatie die het bij hem had achtergelaten. Deze methode verklaart de vrijheid van zijn composities, waarin de waarneming het wint van de beschrijving.
De figuur van Marthe, zijn levensgezellin met wie hij in 1925 trouwde, loopt door zijn hele werk heen, met name in de lange reeks van badsters en naakten in het interieur. Deze doeken, waarin het water, de tegels en het licht zich lijken op te lossen in gekleurde trillingen, behoren tot zijn meest bewonderde en meest becommentarieerde verwezenlijkingen, zozeer verzoenen ze de intimiteit van het motief met de vrijmoedigheid van de toets.
Vanaf de jaren 1920 verblijft Bonnard vaak in het Zuiden en vestigt hij zich in Le Cannet, in een villa die hij « Le Bosquet » noemt. Het mediterrane licht intensiveert er zijn palet: gelen, oranjetinten, mauve en groenen ontplooien zich er met toenemende vrijheid. De bloemenstillevens, zoals die welke men terugvindt in reproducties als Renoncules au Vase Bleu, zetten dit streven naar een volledig autonome kleur voort, waarin het boeket voorwendsel wordt voor een chromatisch akkoord.
Kunstmarkt, portretten en nagedachtenis
Gesteund door invloedrijke kunsthandelaren, waaronder de galerie Bernheim-Jeune en Ambroise Vollard, geniet Bonnard vrij vroeg een erkenning die hem een relatieve onafhankelijkheid verzekert. Vollard, gepassioneerd handelaar en uitgever, gaf hem ambitieuze geïllustreerde boeken in opdracht en was ook het model van een beroemd portret, waarin de schilder de massieve en peinzende aanwezigheid van deze grote figuur van de kunstmarkt vastlegt. Deze banden herinneren aan de beslissende rol die de galeries speelden bij de verspreiding van de moderne kunst.
Als gevoelig portrettist en aandachtig waarnemer van mensen zowel als dieren vermenigvuldigde Bonnard de taferelen van figuren in hun vertrouwde omgeving. Werken als La Femme au Chien, vandaag aangeboden als reproductie, illustreren deze voorliefde voor de huiselijke intimiteit, waarin de aanwezigheid van een dier volledig deelneemt aan het evenwicht van de compositie en aan de warmte ervan.
Gestorven op 23 januari 1947 in Le Cannet, laat Pierre Bonnard een aanzienlijk œuvre na, een tijdlang overschaduwd door de meer theoretische avant-gardes van de twintigste eeuw voordat het volledig werd herwaardeerd. Zijn doeken hangen vandaag in de grote musea, in Frankrijk zowel als in het buitenland, en blijven inspireren door hun chromatische vrijmoedigheid en hun zachtheid. Bonnard herontdekken betekent beseffen hoezeer de schilderkunst van het alledaagse, gedragen door een soevereine kleur, het universele kan bereiken.
Ontdek het volledige aanbod van reproducties van schilderijen van Pierre Bonnard.
