Ontdek Odilon Redon: leven, stijl en artistieke nalatenschap

Als een bijzondere figuur in de Franse schilderkunst neemt Odilon Redon een aparte plaats in de kunstgeschiedenis van het einde van de negentiende eeuw in. Als schilder, tekenaar en lithograaf bouwde hij een oeuvre op dat verdeeld is tussen schaduw en licht: aan de ene kant een grafisch universum bezeten door de droom en het fantastische; aan de andere kant bloemcomposities van een schitterende chromatische rijkdom. Verbonden met het symbolisme, verkoos Redon de suggestie boven de beschrijving en de verbeelding boven het nabootsen van de werkelijkheid. Deze pagina biedt een sober parcours door zijn leven, zijn grote periodes en zijn nalatenschap, en presenteert daarbij enkele reproducties bestemd voor liefhebbers die er een spoor van bij zich thuis willen bewaren.

Een parcours tussen Bordeaux en Parijs

Odilon Redon wordt in 1840 in Bordeaux geboren. Zijn jeugd in de Médoc, deels doorgebracht op het familiedomein van Peyrelebade, voedt al vroeg een gevoeligheid voor eenzaamheid en mijmering. Aangetrokken door het tekenen, geniet hij van de omgang met twee bepalende mannen: de botanicus Armand Clavaud, die hem inwijdt in de natuurwetenschappen en de literatuur, en de graveur Rodolphe Bresdin, wiens onderricht hem de mogelijkheden van de ets en de lithografie onthult. Een passage door het atelier van Jean-Léon Gérôme, aan de École des beaux-arts in Parijs, loopt daarentegen uit op een teleurstelling: het academisme past slecht bij zijn aard.

De vorming van Redon voltrekt zich zo aan de rand van de officiële wegen. Gevoelig voor de muziek, de poëzie en de wetenschappen van zijn tijd, ontwikkelt hij een persoonlijke taal die evenveel te danken heeft aan de waarneming als aan de introspectie. In 1884 behoort hij tot de oprichters van de Société des Artistes Indépendants, naast een generatie die de manieren van tentoonstellen wil vernieuwen. Vervolgens verdeelt hij zijn leven tussen Parijs en het zuidwesten, alvorens in zijn laatste decennia een groeiende erkenning te kennen. Hij sterft in 1916 in Parijs.

De « noirs »: het rijk van de droom en het fantastische

Gedurende een groot deel van zijn loopbaan werkt Redon vrijwel uitsluitend in zwart-wit. Houtskooltekeningen en lithografieën vormen wat men zijn « noirs » noemt, een geheel waarin de kunstenaar de onzekere gebieden van de geest verkent. Zwevende ogen, hybride wezens, gezichten opgedoken uit het halfduister: deze beelden vertellen geen precies verhaal, maar openen een veld van vrije associaties. Redon eist hierin een vorm van « logica van het zichtbare ten dienste van het onzichtbare » op, en plaatst de verbeelding in het hart van zijn werkwijze.

De literatuur speelt een essentiële rol in deze verbeeldingswereld. Redon wijdt lithografische reeksen aan Edgar Poe, aan Baudelaire, aan Gustave Flaubert en aan andere schrijvers wier universum resoneert met het zijne. Zijn platen, vaak vergezeld van suggestieve bijschriften, verlengen zo de tekst in plaats van hem te illustreren. Prenten zoals Volupté, fantôme élastique! (Pleasure, elastic phantom!) of Sans cesse à mes côtés s'agite le démon (Ceaselessly by my side the demon stirs) getuigen van deze ader, waarin de titel zelf deelneemt aan de sfeer van onrust en droom.

Deze grafische werken bezorgen Redon de waardering van de symbolistische kringen en van talrijke schrijvers, die in hem een geestverwant herkennen. Ver van het overheersende naturalisme, biedt hij een schilderkunst van de innerlijkheid, aandachtig voor dromen, mythen en bewustzijnstoestanden. Op dit terrein wordt zijn reputatie in eerste instantie opgebouwd, voordat de kleur zijn kunst diepgaand komt transformeren.

De wending naar de kleur

Vanaf de jaren 1890, en nog meer bij de eeuwwisseling, laat Redon geleidelijk de exclusiviteit van het zwart los om de kleur te omarmen. Het pastel en de olieverf nemen het over van de houtskool, en zijn palet opent zich voor lichtende akkoorden, soms bijna onwerkelijk. Deze overgang verloochent de verbeeldingswereld van de « noirs » niet: hij transponeert die naar een zonniger register, waarin bloemen, mythologische figuren en gezichten baden in een zwevend licht.

De boeketten behoren tot de beroemdste motieven van deze periode. Redon observeert de bloemen met de precisie die hij aan zijn botanische kennis ontleent, terwijl hij ze tegelijk bevrijdt van elke beschrijvende beperking: de vazen lijken te zweven, de achtergronden lossen op in gekleurde vlakken, en de compositie heeft evenveel weg van de droom als van het stilleven. Het pastel Violette Heymann, gemaakt in 1910, illustreert deze manier, waarin een portret opgaat in een bloementooi van grote fijngevoeligheid.

Om deze ontmoeting te verlengen, worden twee werken als reproductie aangeboden: het Schilderij Violette Heymann - Odilon Redon | Reproductie en het Schilderij Groot boeket veldbloemen - Odilon Redon | Reproductie. Trouw aan de kleurrijke geest van de kunstenaar, laten ze toe deze poëzie van nuances en transparanties in een interieur binnen te brengen, zonder de subtiliteit van de originelen te verraden.

Een blijvende symbolistische nalatenschap

De invloed van Redon laat zich in eerste instantie meten bij de jonge schilders van zijn tijd. De Nabis, onder wie Pierre Bonnard, Édouard Vuillard en Maurice Denis, zien in hem een gerespecteerde oudere, net als zij gevoelig voor de expressieve waarde van de kleur en voor de spirituele dimensie van de kunst. Zijn aanwezigheid op de grote manifestaties van het begin van de twintigste eeuw, evenals de aandacht die verzamelaars en critici hem schenken, bevestigen tijdens zijn leven het belang van zijn oeuvre.

Buiten zijn tijdperk om heeft Redon de geschiedenis van het symbolisme duurzaam getekend en op zijn manier bepaalde durf van de twintigste eeuw voorbereid. Zijn weigering om het zichtbare van het onzichtbare te scheiden, zijn vertrouwen in de verbeelding en zijn gevoel voor kleur hebben van hem een referentie gemaakt voor wie geïnteresseerd is in de banden tussen kunst, droom en poëzie. Zijn werken worden vandaag in talrijke musea bewaard en blijven bestudeerd worden als een belangrijke mijlpaal van de ontluikende moderniteit.

Odilon Redon ontdekken betekent zo een samenhangend traject afleggen, van de meditatieve duisternis van de « noirs » tot de bloei van de kleur. Zowel zijn bloemen als zijn figuren nodigen uit tot een geduldige blik, aandachtig voor de innerlijke resonanties evenzeer als voor de schoonheid van de vormen. Voor de liefhebbers biedt een verzorgde reproductie een sobere manier om deze gevoeligheid dagelijks te laten voortleven, met respect voor een oeuvre dat, meer dan een eeuw na het verdwijnen van de kunstenaar, opmerkelijk levend blijft.

Ontdek het geheel van de reproducties van schilderijen van Odilon Redon.