Moïse Kisling, een in Polen geboren en tot Fransman genaturaliseerde schilder, behoort tot die generatie kunstenaars die aan het begin van de twintigste eeuw naar Parijs kwamen om op te gaan in de bruisende sfeer van Montparnasse. Als naaste van Modigliani, van Soutine en van talrijke spelers uit wat men de School van Parijs is gaan noemen, bouwde hij een oeuvre op dat tussen alle andere herkenbaar is, opgebouwd uit portretten met een intense blik, naakten, bloemen en stillevens. Ver van de meest radicale breuken van zijn tijd verkoos Kisling een persoonlijke weg, waar de precisie van de tekening samengaat met een volle kleur en een gladde, bijna geëmailleerde toets. Dit artikel biedt een afgewogen verkenning van zijn leven en zijn werk, om beter te begrijpen waarom zijn doeken de aandacht van liefhebbers blijven trekken.
Van Krakau naar Montparnasse
Moïse Kisling wordt op 22 januari 1891 geboren in Krakau, destijds onder Oostenrijks-Hongaarse heerschappij, in een joodse familie. Hij vormt zich aan de kunstacademie van zijn geboortestad, waar het onderricht van Józef Pankiewicz, een schilder met oog voor de stromingen uit Frankrijk, hem aanmoedigt om naar Parijs te trekken. In 1910, negentien jaar oud, vestigt hij zich in de hoofdstad en trekt hij naar de wijk Montparnasse, die op dat moment bezig is uit te groeien tot de belangrijkste haard van het internationale kunstleven.
Kisling verkeert er in een kosmopolitische gemeenschap van kunstenaars, modellen, kunsthandelaren en schrijvers. Hij raakt bevriend met Amedeo Modigliani, die verscheidene portretten van hem maakt, evenals met Chaïm Soutine, Jules Pascin en de dichter Max Jacob. Zijn gezelligheid, zijn vrijgevigheid en de sfeer van zijn atelier zullen hem later de bijnaam "prins van Montparnasse" opleveren. Dit milieu, waar zeer uiteenlopende gevoeligheden elkaar kruisen, voedt zijn werk zonder hem op te sluiten in een school of een manifest.
De Eerste Wereldoorlog vormt een beslissende fase in zijn bestaan. Als buitenlander die in Frankrijk woont, meldt Kisling zich in 1914 aan bij het Vreemdelingenlegioen. Zwaargewond geraakt in 1915 tijdens de gevechten aan de Somme wordt hij afgekeurd, waarna hij de Franse nationaliteit verkrijgt als erkenning voor zijn inzet. Deze episode verankert zijn lot blijvend in dat van zijn nieuwe vaderland.
Een herkenbare stijl
De stijl van Kisling onderscheidt zich door een grote helderheid. De tekening, vast en zeker, omlijnt de vormen met een precieze contour, terwijl de picturale materie, aangebracht in gladde en zorgvuldig ineenvloeiende vlakken, zijn doeken een gepolijst aanzien geeft dat vaak met email is vergeleken. Deze formele strengheid sluit de sensualiteit niet uit: de huidtinten, de stoffen en de bloemen worden behandeld met een voortdurende aandacht voor het licht en de dichtheid van de kleur.
In zijn werk valt de erfenis van meerdere tradities te bespeuren. De les van Cézanne is af te lezen in de opbouw van de volumes en het evenwicht van de composities; de vereenvoudiging van de contouren en het kleurvlak herinneren, van op afstand, aan bepaalde moderne experimenten, zonder dat Kisling ooit volledig de taal van het kubisme of de schokkerige expressiviteit van een Soutine overneemt. Hij neemt een tussenpositie in, die van een schilder die gehecht is aan de figuur en het ambacht, en die de moderniteit ten dienste stelt van een bijna klassieke helderheid.
Portretten, naakten en stillevens
Kisling is in de eerste plaats bekend om zijn portretten, in het bijzonder die van vrouwen. Hij maakt er een volwaardig genre van, waarin het gezicht, vaak frontaal, wordt gestructureerd door grote, diepe ogen en een ingehouden uitdrukking. Onder de beroemde modellen van Montparnasse heeft Kiki (Alice Prin), een emblematische figuur van de wijk, voor hem geposeerd, net als voor andere kunstenaars uit zijn omgeving. Zijn vrouwenfiguren, of het nu om portretten of naakten gaat, behoren tot de meest verspreide beelden van zijn oeuvre en hebben ruimschoots bijgedragen aan zijn bekendheid. Een doek als Meisje met de groene rok illustreert deze ader waarin het kostuum en de kleur ten volle deelnemen aan de aanwezigheid van het model.
.jpg?width=1280)
De schilder heeft zich ook toegelegd op bloemen en stillevens, domeinen waarin zijn beheersing van de tekening en de kleur een bijzonder gunstige voedingsbodem vindt. Boeketten in een vaas, vruchten en voorwerpen die op een tafel zijn geschikt, stellen hem in staat de ruimte methodisch te ordenen en te spelen met de contrasten van tinten. Een Stilleven vat deze kunst van de evenwichtige compositie treffend samen, waarin elk element een doordachte plaats inneemt en waarin de schijnbare eenvoud van het onderwerp de kwaliteit van de toets doet uitkomen.
Bij deze genres komen nog landschappen, met name geïnspireerd door het zuiden van Frankrijk, waar hij geregeld verblijft. Ook hier geeft Kisling de voorkeur aan de leesbaarheid van de structuur en de openhartigheid van de kleuren, in een geest van maat die zijn hele productie doortrekt.
Een blijvende plaats in de School van Parijs
De loopbaan van Kisling kent een nieuwe wending met de Tweede Wereldoorlog. Bedreigd als kunstenaar van joodse afkomst verlaat hij Frankrijk in 1940 en trekt hij naar de Verenigde Staten, waar hij zijn werk voortzet en exposeert. Na de oorlog keert hij terug naar Frankrijk en brengt hij zijn laatste jaren door in het zuiden. Hij sterft op 29 april 1953 in Sanary-sur-Mer, in de Var, en laat een omvangrijk en coherent oeuvre na.
Vandaag wordt Moïse Kisling beschouwd als een van de vooraanstaande vertegenwoordigers van de School van Parijs, die constellatie van kunstenaars uit uiteenlopende windstreken die van Montparnasse een kruispunt van de moderne creatie maakten. Zijn doeken zijn te vinden in talrijke openbare en particuliere collecties, en zijn naam blijft verbonden aan een bijzonder aantrekkelijk beeld van het Parijse kunstleven uit het interbellum. De bestendigheid van zijn stijl, die onmiddellijk herkenbaar is, verklaart voor een deel de gehechtheid die liefhebbers en verzamelaars hem blijven toedragen.
Naar een werk van Kisling kijken, is het bijzondere akkoord terugvinden van een strenge tekening en een gulle kleur, ten dienste van eenvoudige onderwerpen die tot een hoge graad van voltooiing zijn gebracht. Portretten, naakten, bloemen en stillevens vormen een geheel van een opmerkelijke eenheid, waarin zowel de culturele bagage van een in Midden-Europa gevormde kunstenaar als de energie van een Parijs valt af te lezen dat voor hem, zoals voor zovele anderen, een echt tweede vaderland was geworden.
Ontdek het volledige aanbod aan reproducties van schilderijen van Moïse Kisling.
